رضا منصوری: مسئولان سطوح عالی درک درستی از علم ندارند ، دانشگاه های ایران مدارس بزرگ شده اند؛ دانشگاه نیستند

مولف کتاب معماری علم در ایران در نشست نقد و بررسی این اثر گفت: هنوز درک درستی از مفهوم علم در ایران به وجود نیامده است و مسئولان در سطوح بالاتر درک درستی از علم ندارند و دانشگاه ها در ایران بیشتر شبیه مدارسی هستند که کمی بزرگ تر شده اند و ما به معنای واقعی دانشگاه نداریم.

رضا منصوری: مسئولان سطوح عالی درک درستی از علم ندارند ، دانشگاه های ایران مدارس بزرگ شده اند؛ دانشگاه نیستند

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) نشست معرفی و بررسی کتاب معماری علم در ایران روز دوشنبه هشتم مهر ماه با حضور وحید احمدی، پژوهشگر، علی پایا، مدرس دانشگاه در زمینه فلسفه علم و رضا منصوری، مولف کتاب در سرای کتاب موسسه خانه کتاب برگزار شد.

منصوری در ابتدای این مراسم با اشاره به فهم دانشگاهیان از ماهیت علم گفت: آنچه که مقصود اصلی من در کتاب بوده این ادعاست که ما دانشگاهیان در ایران هنوز درک درستی از مفهوم علم در سطح دنیا نداریم؛ چند سالی که در بدنه دولت و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مسئولیت داشتم، متوجه شدم مسئولان در سطوح عالی تصوری که از علم دارند، تنها کتاب خواندن است. به همین علت، با این پرسش روبرو شدم که چرا در ایران بعد از چندین برنامه پنج ساله هنوز نتوانسته ایم بودجه های علمی خود را افزایش دهیم؛ در حقیقت هیچ فردی در بخش سیاست گذاری و دولت ما اعتقادی به صرف هزینه در حوزه علم ندارد.

وی اضافه کرد: در واقع تنها نیم درصد از درآمد تولید ناخالص ملی صرف هزینه های علمی می شود که علت این هزینه کم، نبود درک مسئولان در سطوح بالاتر است. ما دانشگاه نداریم؛ شاید تنها می توان گفت ما مدرسه داریم تا دانشگاه. در حقیقت ما دانش علمی داریم؛ اما دانشگاه به معنای واقعی نداریم. در واقع علم یک پدیده اجتماعی و یک فرآیند بسیار پیچیده است که تبدیل به دانش مکتوب می شود. به اعتقاد من علم باید به حل مسئله از سوی اجتماع علمی بیانجامد. در حقیقت ما با تاسیس مدرسه هایی در ایران به تربیت دانشجو پرداختیم؛ حتی پس از 40 یا 50 سال دانشگاه های ما نتوانسته اند علم را به معنای واقعی وارد کنند. حال این پرسش مطرح می شود که چگونه می توانیم به درکی از علم به معنای مدرن برسیم.

منصوری در توضیح ضرورت توجه به علم گفت: علم باید مسئله را از جامعه بگیرد و هدف آن حل مسائل جامعه باشد. حال می خواهد فیزیک باشد یا جامعه شناسی. البته نمونه هایی از این تعریف در کشور در حال جوانه زدن است؛ اما هیچگاه بودجه ای بر مبنای حل مسئله داده نشده است. ما در ایران متوجه شدیم که علم مدرن یک پدیده برآمده است که شاخص هایی دارد. در طول تاریخ بشر فرآیندها و اتفاقاتی رخ داده است که باعث به وجود آمدن پدیده ای به نام علم شده است؛ اما هنوز در ایران علم مدرن و پروژه های علمی بزرگ درک نشده است. شروع ورود ما به علم مدرن از طریق تفکر مدرسی بوده است. اگر از صداوسیما جایزه ای به دانشمندی داده می شود، نشانه نفهمیدن علم از سوی آن جامعه است. اعتبار علمی دانشمندان باید از سوی اجتماع علمی باشد نه از سوی صداوسیما و نهادهای سیاسی. بنابراین علم در جامعه ما نیازمند یک معماری است که در نهایت دانشگاه ها ما باید تبدیل شوند به نهادهایی که بخشی از اجتماع علمی مدرن هستند.

  • منصوری یک روشنفکر و دانشگر متعهد است

در ادامه این مراسم علی پایا با اشاره نقش مولف در جامعه علمی کشورمان گفت: منصوری چندین هویت متنوع در عرصه علمی دارد. وی یک دانشگر و دانشمند است؛ اما در یک نگاه کلی و با توجه به نکته ای هم که وی در کتابش آورده است، نگرش جامعه ما درباره علم فرسوده است. ما هنوز به مرحله انقلاب علمی نرسیده ایم. این مولف در حقیقت یک کنشگر اجتماعی در عرصه ترویج علم برای عموم و میان متخصصان است که شجاعتی قابل تقدیر را می طلبد. سهم دیگر وی در جامعه علمی این است که او یک نهادساز است و در کتابی که به نگارش درآورده به این موضوع توجه کرده که دنیا مدرن، دنیا نهادهاست. در واقع این مولف در نقش یک تسهیل کننده فرآیند تولید علم است که به کثرت گرایی در علم باور دارد. همچنین می داند که نوآوری بر فرآیند تولید علم اهمیت دارد. درنهایت منصوری یک روشنفکر و دانشگر متعهد است.

وی با اشاره به ارزیابی خود از کتاب معماری علم در ایران گفت: این کتاب حاوی اطلاعات بسیار درخور توجه است. اولین نکته ای که از آن می توان دریافت، این است که در جامعه ایران چه افراد عام و چه خواص با مفهوم علم آشنا نیستند و این متاسفانه صحیح است. مورد دیگر نبود اجتماع علمی در ایران و ضرورت ایجاد آن است. همچنین در این اثر به توسعه نیافتگی گفتمان علمی پرداخته است. نویسنده در این اثر به ضرورت تقویت زبان فارسی و غنی کردن آن در مقام یک زبان تاکید جدی کرده است و به اهمیت نوآوری در رشد بهینه علم توجه ویژه ای دارد. همچنین نویسنده نقدی دلسوزانه به فرآیند تولید و رشد علم دارد که متاثر از تصمیمات جاهلانه شماری از تصمیم گیران است.

پایا در ادامه اظهار کرد: اگر بخواهم با عینک نقد این اثر را ارزیابی کنم، باید بگویم اولین جنبه ای که می تواند تعقل را به سمت مثبت گرایش دهد، معنایی است که نویسنده از علم ارائه می دهد. علم در این کتاب عمدتا در مقام یک فرآیند است و در اینکه فرآیندی منجر به تولید فهمی از واقعیت می شود، شکی نیست؛ اما اگر صرفا علم را به عنوان یک فرایند در نظر بگیریم بعد با مشکل اشتراک نفس روبرو می شویم. در اصل، علم محتوایی حقیقی نسبت به واقعیت است. نهاد علم در این اثر با فرآیند علم یکی است؛ درحالی که نهاد علم به ساختار دیگری ارجاع دارد. علم به معنای نهاد یا فرآیند مسئله ای مهم است. علم در تعبیر اول یعنی محتوای معرف در ظرف و زمینه داوری اینکه با کدام روش ما به تعابیری درباره واقعیت می رسیم به ظرف و زمینه اکتشاف بستگی دارد؛ اما علم در جامعه صرفا به ظرف و زمینه داوری محدود می شود. همچنین در این اثر درباره تکنولوژی، گزاره هایی آورده شده است. به اعتقاد من تکنولوژی علم نیست اما تبادل اندیشه ها را به شدت تسهیل می کند.

وی اضافه کرد: علم در مقام یک فرآیند و نهاد یک تکنولوژی محسوب می شود که محصول آن می تواند منجر به گمانه هایی شود که به آن علم می گویند. من تصور می کنم فهم علم اگر با ارائه مدل همراه باشد به راحتی پیش می رود که در این کتاب مدلی ارائه نشده است. در حقیقت علم مجموعه ای از یافته های آدمی است؛ اما این حقیقت از سوی نویسنده کنار گذاشته شده است.

پایا گفت: همواره یک مورد همراه علم است. اینکه آیا گزارش آن از واقعیت، با خود واقعیت یکی است یا خیر؟ رویکرد بعدی در این اثر این است که مطالعات مولف از سنخ جامعه شناسی علم است و مطالعات درونی در این کتاب کنار گذاشته شده است. در این اثر به واژگان اولویت بیشتری نسبت به گزاره ها در شکل دادن به تفکر داده شده است. در حقیقت زبان خود یک تکنولوژی است که نقش عظیمی در پیشبرد تحولات بشر داشته است تفکر بیش از زبان و بعد از زبان تفاوت زیادی دارد.

  • مشکل اصلی در مدیریت علم است

در ادامه این مراسم وحید احمدی با اشاره به رویکرد کتاب معماری علم در ایران گفت: به اعتقاد من سخنان مولف در کتابش از جنس عشق است. این کتاب یکی از اثرگذارترین آثاری است که در اجتماع علمی، لزوم وجود آن بسیار حس می شود. در این کتاب با اینکه علم یک فرآیند، پدیده، نهاد یا معرفت است سروکار داریم. یک موضوع مورد مطرح این است که دانشمندان ما در فضای علمی خارج از کشور و در کشورهای پیشرو به خوبی می درخشند و درست عکس این شرایط حاکم است. یعنی هر فرد تحصیل کرده از دانشگاه های این کشورها وقتی به ایران می آید سرآمدی آن ها حس نمی شود؛ حال این پرسش مطرح می شود آیا علم در ایران پاسخ نمی دهد یا اینکه آیا ما علم را نفهمیده ایم؟

وی اضافه کرد: به اعتقاد من مشکل اصلی در مدیریت علم است. آن چیزی که من احساس می کنم این است که ما دچار سندرم توسعه نیافتگی هستیم. اگر بخواهیم سیستمی به این موضوع بنگریم، باید گفت ما در مدیریت کلان علم دچار معضل هستیم. در حقیقت علم و قانون وارد کشور ما شده است و دانشگاه هم از سوی خارج به ایران آمده است اما هنوز مدیریت صحیح آن را وارد نکرده ایم.

احمدی با اشاره نظام آموزشی دنیا گفت: مجموعه فناوری و نوآوری در علم قابل جدا شدن نیستند. شرایط کنونی در تمام دنیا به گونه ای است که نظام آموزشی دنیا بهم خورده است. این روزها آموزش از کتاب خواندن و سرکلاس رفتن ها فراتر رفته است و شاید در آینده دیگر چیزی به عنوان کلاس درس وجود نداشته باشد. علم حیات دارد؛ چراکه با انسان ها همراه است اینکه در ایران رشد نداشته، حکایت درختی است که طبعی گرمسیری دارد و در مکانی سردسیر کاشته شده است. راهکارهایی که در این اثر بیان شده است سیستماتیک نیست و مدلی برای آن ارائه نشده است.

وی در خاتمه اظهار کرد: ما نگاه اکوسیستمی به علم نداریم. حال این پرسش مطرح می شود که چگونه باید اکوسیستم را به وجود آورد و دانشگاه چه نقشی در توسعه علم دارد؟ باید نگاه مدیریتی تغییر کند و جایگاه علوم انسانی را در نگاه علمی بهتر بسناشیم. این اثر یکی از کتاب های ارزنده ای است که ورودی بسیار خوبی به موضوعات مختلف داشته است.

منبع: همشهری آنلاین
انتشار: بروزرسانی: 14 آبان 1398 شناسه مطلب: 445

به "رضا منصوری: مسئولان سطوح عالی درک درستی از علم ندارند ، دانشگاه های ایران مدارس بزرگ شده اند؛ دانشگاه نیستند" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "رضا منصوری: مسئولان سطوح عالی درک درستی از علم ندارند ، دانشگاه های ایران مدارس بزرگ شده اند؛ دانشگاه نیستند"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید